Descartes, "Sevgi duygusu sağlıklı olma~ için fayda taşır; öfke ise zararlıdır." der. Evet doğrudur, insanlar bir işi öfkeyle değil de sevgi ile yapmaya çalışmış olsalardı çok daha olumlu neticeler alırlardı. Yakın tarihimizde greve giden ya da gittikçe yoksullaşan işçilerin isyan ederek üretim araçlarını ve makineleri parçaladığını biliyoruz. Vandalizm olarak karşımıza çıkan bu durum işçilerin yaptığı işe karşı ne kadar öfke duyduklarını gösteriyordu. Oysa işçileri bu tip hayat şartlarına mahkûm eden ve mutsuzluklarına sebep olan ne makineler ne de makineleri yapanlardır. Diğer açıdan makineleri yapanların bile bu işçiler olduğunu düşünürsek hayli çelişkili bir durum olarak karşımıza çıkan bu yaklaşımın anlamını kavramak güçleşir. Oysa olay son derece basittir. Çalışanlar muhatabını bilmedikleri gibi bundan daha vahim olarak kendilerine yabancılaştırılmışlardır. Hissederek yaşamanın önündeki en büyük engel işte bu tip yabancılaştırılmadır. "İnsan düşünen bir hayvandır." sözü büyük bir yavanlık taşır. İnsan yalnızca düşünen hayvan değil ve belki de daha da önemlisi üretim yapan bir hayvandır. O yaşayan diğer canlılar gibi hayatta kalmak için doğanın ona sunduklarını olduğu gibi tüketmekle yetinmez; yeniden üretim yaptığı gibi var olanı işleyerek kullanılabilir hale getirir. Bunu yaparken de ihtiyaçlarını belirleyerek hareket eder. Üretme süreci bir bütün olarak kavranabilir durumdadır. Fakat modern dünyanın insanı, sadece yaptığı işin neticesiyle ilgilenrnek durumundadır. Sıradan bir çalışan için önemli olan şey, ürettiği şeyin niteliğinden ve işe yararlılığından önce bu faaliyetin neticesinde ne kadar maddi gelir elde edeceğidir. Aslında bu çok vahim bir durumdur. Bunun anlamı her zaman için insanın yapmak istemediği bir işte çalışmak zorunda olması demektir. Makineleşmenin ve teknolojinin henüz gelişmediği dönemlerde bir sandalyeyi üretmek bir insanın günlerini alabiliyordu. Ama bu durumda insan yaptığı işin yabancısı haline gelmiyordu. O sandalyenin yapılış aşamasının ve her bir parçasının bir anlamı vardı. Gerçek bir ihtiyaca yönelik olduğu gibi insan bizzat bir iş yapmanın mutluluğunu duymaktaydı. Bu yüzden yüzyıllar önce yapılan el işi eşyaların içindeki işçiliğe hala hayran olup dururuz. Oysa bütün yaptığımız işler ve faaliyetler daha iyi yaşamak içindir. Böylesi bir durumda nasıl oluyor da günde yüz sandalye üreten bir insan daha mutsuz olabiliyor, bunu düşünmek gerekiyor. Modern insan yalnızca işin neticesiyle ilgilenerek ve işe yabancılaşmış olarak çalışmak durumunda kalmıştır. Elbette ki gelişen teknoloji büyüyen üretim mutluluğun önünde bir engel değildir. Sorun, insanın üretim sürecinden dışlanması, tüketici konumuna düşürülmesi ve sayısallaştırılmasıdır. Yani topyekûn olarak insan üretim sistemi içinde rakamsal ve istatistiksel değerler taşımaktadır artık. Üretim ilk etapta insanın ihtiyacına yönelmişken son yüzyılda insana ihtiyaç duydurur. Zira böylesi sistemleşmiş bir üretim taleplerin bitmesi ve tıkanmak durumuyla karşı karşıya gelecek demektir. Bir makinenin içindeki bir çarkın durması, aşınması ya da bozulması diğer bütün parçaların da işlevsizleşmesi demektir. Yani modern hayatta insan yalnızca bir makine dişlisi gibidir. Elbette ki bu vahim durum mutluluğun sonu değildir. Hastalığı teşhis, tedavinin yarısı demektir. Önemli olan insanın konumunu ve kimliğini kavramasıdır. Böylesi bir analiz sıradan insan için kavranması biraz uğraş isteyen bir durumdur. Fakat mutluluğa giden yolun başlangıcı, kişinin asgari olarak yaşadığı yeri ve kendini keşfetmesidir. Sözgelimi özgür olmadığını kavrayan bir köle özgürlüğe adım atmış demektir. Mutsuzluğunun nedenlerini kavramış bir insan için da sonrasında yapılacak şeyler berraklaşır ve mutlu olmak yolunda atılacak adımlar netleşir. -ALINTI-